Op 27 april hangt in heel Nederland de vlag uit. Aan gevels, vanaf openbare gebouwen, op campings en in dorpsstraten wappert de rood-wit-blauwe driekleur, vaak met een oranje wimpel erboven. Het is een van de eenvoudigste maar meest zichtbare tradities van Koningsdag: een teken dat je meeviert, dat je woont in een land waar de koning vandaag jarig is.
Maar hoe doe je het eigenlijk goed? Hoort die wimpel er per se bij? Mag je vlaggen in de regen, en tot hoe laat blijft de vlag hangen? In dit artikel lopen we de regels langs zoals ze in Nederland gelden, zodat je weet wat netjes is en wat niet.
Waarom hangen we de vlag uit op 27 april?
Koningsdag staat op de officiële lijst van vlagdagen van de Nederlandse overheid. Op die lijst staan ongeveer een tiental dagen waarop alle rijksgebouwen verplicht vlaggen, en waarop ook gemeenten, particulieren en bedrijven dat doen of geacht worden te doen.
Op Koningsdag vlaggen we omdat we de verjaardag van de koning markeren. Dat is een traditie die teruggaat tot ver vóór Koningsdag bestond: ook op Koninginnedag — onder Wilhelmina, Juliana en Beatrix — werd er gevlagd. Net als bij de koninklijke verjaardagen van Prinsjesdag en Bevrijdingsdag is het een manier om als land samen iets te markeren, zonder dat het verplicht voelt.
Met of zonder oranje wimpel?
Op Koningsdag is de Nederlandse vlag standaard mét oranje wimpel. De wimpel is een lange, smalle oranje vaan die boven de vlag wordt bevestigd, aan dezelfde stok. Hij hangt iets hoger dan de vlag zelf en wappert mee in de wind.
De wimpel verwijst naar het Huis van Oranje-Nassau en is voorbehouden aan een aantal specifieke vlagdagen. Je gebruikt hem op Koningsdag, op verjaardagen van de andere leden van het koninklijk huis (zoals die van Máxima, Amalia en Beatrix), en op de dag van Prinsjesdag.
Op andere vlagdagen — denk aan Bevrijdingsdag of Dodenherdenking — gebruik je de vlag zonder wimpel. Heb je geen wimpel, dan mag je natuurlijk gewoon de gewone driekleur uithangen. Het is geen verplichting, maar het is wel een specifiek Koningsdag-detail dat veel mensen waarderen.
Hoe hang je de vlag correct uit?
De officiële vlaginstructie van de Rijksoverheid geeft een paar duidelijke regels. De belangrijkste op een rij:
- De vlag mag niet de grond raken. Hang hem zo op dat de onderkant ruim boven de straat hangt. - De vlag gaat tussen zonsopkomst en zonsondergang uit. Je hangt hem 's ochtends uit en haalt hem voor het donker weer binnen. Verlicht je de vlag, dan mag hij ook 's nachts blijven hangen. - De rode baan zit boven, de blauwe onder. Bij een hangende vlag aan een horizontale stok: rood links bovenin als je ervoor staat. - De vlag is schoon en heel. Verbleekte of gescheurde vlaggen worden niet gebruikt; vervang ze of breng ze naar een inzamelpunt voor textiel. - Bij regen mag je vlaggen. De vlag is gemaakt om buiten te hangen. Wel slimmer om hem na een nat einde van de dag droog op te hangen, anders schimmelt het stof.
Een detail: bij halfstok vlaggen — wat bij rouwgelegenheden gebeurt — gebruik je nooit een wimpel. Maar dat is op Koningsdag niet aan de orde, tenzij er die dag specifiek een nationale rouwperiode loopt.
Waar koop je een vlag (en wat kost het)?
Een Nederlandse vlag in een standaardmaat (ongeveer 100 bij 150 centimeter) is verkrijgbaar bij bouwmarkten, tuincentra, dumpzaken en online. Voor een eenvoudige polyester vlag betaal je tussen de tien en twintig euro; een katoenen of zwaardere kwaliteit kost meer.
Een oranje wimpel kost een paar euro extra. Let op de lengte: een wimpel hoort iets langer te zijn dan de vlag zelf, zodat de verhouding klopt. Bij een vlag van 150 cm hoort meestal een wimpel van 200 tot 225 cm.
Heb je geen vlaggenstokhouder aan je gevel, dan zijn er klemmen en losse houders te koop die je tijdelijk aan een balkon, hek of regenpijp bevestigt. Voor wie in een bovenwoning of appartement zonder buitenruimte woont, is een tafelvlaggetje of een raamvlag een fijne kleinere variant — niet officieel volgens de instructie, maar wel een leuk gebaar.
De vlag op andere Koningsdag-momenten
Behalve aan huizen zie je de vlag op Koningsdag op heel veel andere plekken. Boten op het water hijsen hem, vrachtwagens en bussen hangen er soms eentje aan, en op vrijmarkten wordt versiering met de Nederlandse driekleur en het oranje gecombineerd. Voor straatversiering geldt geen instructie — die is vrij. Meer daarover lees je bij oranje slingers en wimpels.
Wanneer haal je de vlag binnen? In principe voor zonsondergang. Op 27 april valt dat rond een uur of negen 's avonds (afhankelijk van het jaar). Dan rol je hem netjes op, leg je de wimpel erbij en bewaar je het geheel op een droge plek tot de volgende vlagdag — bijvoorbeeld 5 mei of de verjaardag van koningin Máxima.