Voor Nederland is 27 april vooral de geboortedag van koning Willem-Alexander en sinds 2014 onze nationale feestdag. Maar de datum heeft door de eeuwen heen ook ver buiten Nederland een rol gespeeld. Beroemde uitvinders zijn op deze dag geboren, oorlogen kantelden en landen kwamen op deze datum tot stand of verdwenen.
In dit artikel een overzicht van wat er allemaal gebeurde op 27 april — een mengeling van wereldgeschiedenis, wetenschappelijke mijlpalen en kleine, maar treffende Nederlandse weetjes. Een dag die meer in zich heeft dan alleen Koningsdag.
Geboortes op 27 april
De bekendste Nederlander die op 27 april jarig is, is natuurlijk koning Willem-Alexander, geboren in 1967 in Utrecht. Sinds zijn aantreden als koning in 2013 is zijn verjaardag de reden dat we Koningsdag op deze datum vieren.
In de internationale geschiedenis valt vooral de geboorte op van Samuel Morse in 1791, in de Verenigde Staten. Morse was kunstschilder en later uitvinder van de morsecode en mede-uitvinder van de elektrische telegraaf — een doorbraak die de wereld voorgoed veranderde. Pas met de telegraaf werden berichten over lange afstand binnen seconden in plaats van weken verstuurd.
Andere geboortes op 27 april in de wereldgeschiedenis: de Duitse filosoof en politicus Friedrich Engels zou volgens sommige bronnen eind november 1820 geboren zijn — die datum klopt niet voor 27 april — maar de Britse zeevaarder en ontdekkingsreiziger Edward Whymper (1840), bekend van de eerste beklimming van de Matterhorn, zag op 27 april wél het levenslicht. En in 1922 werd de Amerikaanse acteur Jack Klugman geboren, jarenlang bekend van series als The Odd Couple en Quincy.
Politieke en militaire mijlpalen
27 april is meermaals een datum geweest waarop de wereldkaart veranderde. Een paar voorbeelden:
- 1909 — Sultan Abdul Hamid II van het Ottomaanse Rijk wordt afgezet, na een militaire opstand in Constantinopel. Zijn broer Mehmed V volgt hem op. Het is een van de stappen in de afbraak van het oude rijk dat in 1923 zou eindigen met de stichting van Turkije. - 1941 — Tijdens de Tweede Wereldoorlog trekken Duitse troepen Athene binnen. Griekenland is daarmee bezet; pas in oktober 1944 wordt de stad bevrijd. - 1945 — Op het einde van de oorlog wordt Benito Mussolini door Italiaanse partizanen gearresteerd nabij het meer van Como. De voormalige Italiaanse dictator probeert te ontsnappen, vermomd als Duitse soldaat. Een dag later wordt hij geëxecuteerd. - 1992 — De Federale Republiek Joegoslavië wordt uitgeroepen, bestaande uit Servië en Montenegro. Het is wat overblijft van het uiteengevallen Joegoslavië, dat in de jaren ervoor in een reeks oorlogen uit elkaar viel.
Voor wie meer wil weten over wat er op 27 april in 1967 in Nederland gebeurde — namelijk de geboorte van een toekomstige koning — verwijzen we graag naar het artikel Waarom valt Koningsdag op 27 april?
Cultuur, wetenschap en samenleving
Niet alle gebeurtenissen op 27 april zijn politiek. Een aantal mijlpalen uit andere hoeken van de samenleving:
1667 — De blinde, verarmde dichter John Milton verkoopt de rechten op zijn epische gedicht Paradise Lost voor 10 pond aan een uitgever. Het werk zou later tot de meest gelezen Engelstalige literatuur ooit gaan behoren.
1667 (toevallig hetzelfde jaar) — In Nederland is op 27 april ook geschiedenis geschreven, maar pas eeuwen later: in 1973 stemt de gemeenteraad van Callantsoog met 5 tegen 2 stemmen vóór de instelling van Nederlands eerste officieel erkende naaktstrand. Het besluit is destijds opzienbarend en zorgt voor landelijke discussie.
1967 — In Montreal opent de wereldtentoonstelling Expo 67. Met deelname van 60 landen, waaronder Nederland, wordt het een van de meest succesvolle Expo's ooit. Meer dan 50 miljoen bezoekers komen langs.
1981 — De Amerikaanse computerfabrikant Xerox introduceert de eerste commerciële muis voor personal computers, als onderdeel van de Xerox Star. De technologie zelf is jaren ouder, maar dit is het moment dat hij in een verkoopbaar product belandt.
27 april in Nederland buiten Koningsdag
Behalve de geboorte van Willem-Alexander zijn er door de jaren heen meer Nederlandse gebeurtenissen op 27 april. Een greep:
- In 1973 wordt zoals genoemd het naaktstrand van Callantsoog officieel — een opvallende mijlpaal in de Nederlandse strandcultuur. - Op verschillende 27 aprils door de jaren heen vinden in Nederland sportevenementen plaats die met Koningin- of Koningsdag verbonden zijn — denk aan jaarlijkse hardloopwedstrijden in oranje-thema en regionale Koningsspelen op de vrijdag rondom de feestdag. - Sinds 2014 is de datum een nationale feestdag, met alles wat daarbij hoort: vrijmarkten, vlaggen uit, feesten op pleinen en in straten. Wat er op die feestdag allemaal gebeurt, lees je in tientallen andere artikelen op deze site, waaronder De vrijmarkt op Koningsdag.
Voor wie geïnteresseerd is in de donkere kant van een Koningin- of Koningsdag-viering: 30 april 2009 — toen nog Koninginnedag — was een dag die alles veranderde. Daarover lees je meer in Koninginnedag Apeldoorn 2009.
Een datum met meer lagen
27 april is voor de meeste Nederlanders synoniem met Koningsdag. Maar zoals dit overzicht laat zien, is de datum een verzamelpunt van uiteenlopende gebeurtenissen: van wereldoorlogen tot wetenschap, van naaktstranden tot wereldtentoonstellingen.
Dat past bij hoe geschiedenis werkt: elke dag is voor iemand de belangrijkste dag, en wie ver genoeg terugkijkt vindt overal iets opvallends. Dat het toevallig dezelfde dag is dat onze huidige koning werd geboren, geeft de datum voor Nederland nu extra lading. Maar ook zonder Willem-Alexander zou 27 april een datum zijn waar genoeg over te vertellen valt.