Voor veel mensen voelt Koningsdag inmiddels vanzelfsprekend, maar de feestdag zoals we die nu kennen bestaat pas sinds 2014. Daarvoor heette de dag Koninginnedag en viel hij op 30 april. De overgang kwam door de troonswisseling van 2013, toen koningin Beatrix afstand deed en haar zoon Willem-Alexander koning werd.
In dit artikel lees je hoe die overgang verliep: wat er veranderde, wat hetzelfde bleef, en waarom de datum opschoof naar 27 april.
De aankondiging en de abdicatie
Begin 2013 kondigde koningin Beatrix aan dat ze na 33 jaar afstand zou doen van de troon. Op 30 april 2013 — nog op Koninginnedag — tekende zij in het Koninklijk Paleis op de Dam de akte van abdicatie. Daarmee werd haar oudste zoon, prins Willem-Alexander, koning.
Het was een zorgvuldig gekozen datum. Door af te treden op Koninginnedag viel het einde van Beatrix' regeerperiode samen met de feestdag die zo met het koningschap verbonden was. Dezelfde dag vond de inhuldiging van de nieuwe koning plaats in de Nieuwe Kerk in Amsterdam.
Een nieuwe naam
Met een koning op de troon paste de naam Koninginnedag niet meer. De feestdag werd omgedoopt tot Koningsdag. Het is dezelfde feestdag met dezelfde functie — een nationale viering rond het staatshoofd — maar de naam volgt het geslacht van de vorst. Mocht er ooit weer een koningin aantreden, dan zou de dag weer Koninginnedag kunnen gaan heten.
De tradities bleven grotendeels hetzelfde: de vrijmarkt, het oranje, de festiviteiten door het hele land en het bezoek van de koninklijke familie aan een of meer gemeenten. Wat dat betreft was de overgang voor de meeste feestvierders nauwelijks merkbaar.
De datum schuift op
De grootste verandering was de datum. Koninginnedag viel op 30 april, de verjaardag van wijlen koningin Juliana. Willem-Alexander is jarig op 27 april, en vanaf 2014 wordt de feestdag op zijn verjaardag gevierd.
De eerste Koningsdag, op 26 april 2014, kende meteen een uitzondering: omdat 27 april dat jaar op een zondag viel, werd er een dag eerder gevierd. De koninklijke familie bezocht toen De Rijp en Amstelveen. Sindsdien is 27 april de vaste datum, met de bekende uitzondering dat het feest naar zaterdag verschuift als de 27e op een zondag valt. Het hele verhaal achter de datum lees je in Waarom valt Koningsdag op 27 april?.
Wat bleef en wat veranderde
Terugkijkend was de overgang van 2013 vooral een kwestie van naam en datum. De kern van de feestdag bleef overeind: een dag waarop heel Nederland oranje kleurt, de vrijmarkt het straatbeeld bepaalt en de koninklijke familie zich onder de mensen begeeft.
Wel veranderde de invulling van het koninklijk bezoek geleidelijk. Waar Beatrix vaak twee plaatsen aandeed, koos Willem-Alexander voor een ander format, met onder meer een terugkeer van een feestelijke parade waarin een stad en streek zich presenteren. Zo kreeg Koningsdag onder de nieuwe koning langzaam zijn eigen gezicht, zonder de vertrouwde tradities overboord te gooien. Meer over hoe een stad wordt gekozen lees je in Het koninklijk bezoek.