De wortels van Koningsdag liggen verder terug dan veel mensen denken. De feestdag begon niet als Koningsdag en niet als Koninginnedag, maar als Prinsessedag — en de eerste werd gevierd in 1885. In dit artikel lees je hoe die allereerste editie ontstond en waarom de dag zo'n succes werd.
Het verhaal van Prinsessedag laat goed zien waar de feestdag eigenlijk over gaat: niet alleen het vieren van een verjaardag, maar ook het samenbrengen van een land.
Waarom een feestdag voor een prinses?
In 1885 was Nederland politiek verdeeld. Een groep liberalen zocht naar een manier om de nationale eenheid te benadrukken, en de verjaardag van het koninklijk huis bood een mooie aanleiding. Op 31 augustus 1885, de verjaardag van de jonge prinses Wilhelmina, werd voor het eerst Prinsessedag gevierd.
Wilhelmina was toen nog een kind en geen koningin. Maar als troonopvolger was zij het symbool van de toekomst van de monarchie. Een feestdag rond haar verjaardag was daarmee een feestdag rond de natie zelf — precies wat de initiatiefnemers voor ogen hadden.
Van prinses naar koningin
Toen Wilhelmina in 1890 na het overlijden van haar vader koningin werd, kreeg de feestdag een nieuwe naam: Koninginnedag. De datum bleef 31 augustus, want dat was nog steeds Wilhelmina's verjaardag.
Dat 31 augustus ook het einde van de schoolvakantie was, bleek gunstig. De dag werd al snel een feest waar kinderen volop bij betrokken waren — een element dat tot op de dag van vandaag in Koningsdag terug te zien is, met de kindervrijmarkten en de spelletjes.
Een dag die uitgroeide tot volksfeest
In de jaren die volgden groeide Koninginnedag uit tot een echt volksfeest. Een bekend moment is 31 augustus 1902: dat jaar vierde de bevolking niet alleen de verjaardag van Wilhelmina, maar ook het nieuws dat de koningin was hersteld van een ernstige ziekte. De feestvreugde was groot, en de dag kreeg daarmee extra lading.
Opvallend genoeg was Wilhelmina zelf bijna nooit aanwezig bij de festiviteiten. Het feest werd vooral door en voor de bevolking gevierd. Ook dat is een lijn die je terugziet: Koningsdag is uiteindelijk net zo goed een feest van het land als een feest om het staatshoofd.
Van 31 augustus naar het voorjaar
Prinsessedag en de vroege Koninginnedag vielen dus in de zomer, op 31 augustus. Dat veranderde pas met de volgende vorst. Toen Juliana koningin werd, verschoof de feestdag naar haar verjaardag op 30 april — en daarmee van het einde van de zomer naar het voorjaar.
Sindsdien is de feestdag een voorjaarsfeest gebleven, ook na de overgang naar Koningsdag op 27 april. De zomerse Prinsessedag van 1885 is daarmee een ver verleden, maar de gedachte erachter — een dag die het land samenbrengt — is nooit verdwenen. Hoe het verder ging met de datum lees je in Waarom valt Koningsdag op 27 april?.