Er is weinig dat zo onmiskenbaar Koningsdag is als de oranje tompoes. In de dagen rond 27 april liggen bakkerijen en supermarkten er vol mee, en gaan ze met duizenden tegelijk over de toonbank. Het is een gebakje dat één dag per jaar in feeststand staat.
Maar wat is een tompoes eigenlijk, waarom is hij rond Koningsdag oranje, en hoe werd dit een vaste traditie? In dit artikel duiken we in de geschiedenis van Nederlands meest patriottische gebakje.
Wat is een tompoes
De tompoes — ook wel tompouce — bestaat uit twee lagen bladerdeeg met daartussen een dikke laag banketbakkersroom of pudding. De bovenkant is bedekt met een laag glazuur, normaal gesproken roze.
Het gebakje is al heel lang een vaste waarde in de Nederlandse bakkerij. Over de exacte herkomst van de naam bestaan verschillende verhalen, maar het gebakje zelf is generaties lang vrijwel onveranderd gebleven: dezelfde vorm, dezelfde opbouw, datzelfde lastige eetprobleem dat de room er aan alle kanten uitkomt.
Waarom oranje rond Koningsdag
Het hele jaar door is de tompoes roze van boven. Maar in de aanloop naar Koningsdag verruilen bakkers dat roze voor oranje — de kleur van het Huis van Oranje-Nassau en van de nationale feeststemming.
Verder verandert er niets: het is exact dezelfde tompoes, alleen met een ander kleurtje glazuur. Juist die eenvoud maakt het zo geliefd. Het is een knipoog, een seizoensgrap die iedereen meteen snapt. Over de bredere oranjegekte op deze dag lees je in Waarom draagt heel Nederland oranje op Koningsdag.
Hoe het een traditie werd
De oranje tompoes is een mooi voorbeeld van hoe een traditie kan ontstaan zonder dat iemand het zo heeft bedacht. Een bakker kleurt het glazuur oranje, klanten vinden het leuk, andere bakkers doen mee, en voor je het weet hoort het er gewoon bij.
Inmiddels is de oranje tompoes net zo'n vast onderdeel van Koningsdag als de vrijmarkt of het oranje shirt. Het is zelfs een graadmeter geworden: zodra de oranje tompoezen in de winkel liggen, weet je dat Koningsdag eraan komt. Meer Koningsdag-lekkernijen vind je in Wat eet en drink je op Koningsdag.